Gluten; başta buğday, arpa ve çavdarda bulunan bir protein grubudur. Çölyak hastaları ve doğrulanmış glutenle ilişkili rahatsızlığı olan kişiler için yalnızca ekmek ve makarnayı bırakmak yeterli değildir. Soslar, baharat karışımları ve işlenmiş ürünlerde de gluten riski bulunabilir.
Önemli: Çölyak testi planlanıyorsa hekim değerlendirmesinden önce gluteni kesmek test sonuçlarını etkileyebilir. Bu liste tanı veya kişisel diyet planı yerine geçmez.
Kesin gluten içeren temel tahıllar
- Buğday ve türleri: siyez, kavılca, spelt, durum, kamut
- Arpa ve arpa maltı
- Çavdar
- Tritikale
- Bu tahıllardan üretilen un, kepek, irmik, bulgur ve kuskus
Günlük hayatta sık karşılaşılan glutenli yiyecekler
- Ekmek, simit, pide, lavaş, börek ve poğaça
- Makarna, erişte, şehriye ve kuskus
- Kek, kurabiye, bisküvi ve kraker
- Pane edilmiş et, tavuk ve sebzeler
- Malt içeren içecek ve ürünler
- Buğday unu kullanılan çorba, sos ve tatlılar
Gizli gluten bulunabilecek ürünler
Her ürün mutlaka gluten içermez; ancak aşağıdaki gruplarda ambalaj ve alerjen bildirimi özellikle kontrol edilmelidir:
- Hazır çorba, bulyon ve soslar
- Baharat ve köfte harcı karışımları
- Soya sosu ve teriyaki sosu
- İşlenmiş et, sucuk, salam ve köfte
- Aromalı cips ve kaplamalı kuruyemiş
- Şekerleme, çikolata ve dondurma çeşitleri
- Hazır puding, pasta kreması ve kabartma karışımları
- Aromalı kahve ve içecek tozları
Yulaf glutensiz midir?
Yulaf doğal yapısında buğday gluteni içermez; ancak üretim ve paketleme sırasında buğday, arpa veya çavdarla çapraz bulaşabilir. Çölyak hastaları yalnızca “glutensiz” olarak etiketlenmiş yulafı, sağlık uzmanlarının önerisi doğrultusunda kullanmalıdır.
Doğal olarak glutensiz besinler
- Sebze ve meyveler
- İşlenmemiş et, balık ve yumurta
- Sade süt ve süt ürünleri
- Pirinç, mısır, karabuğday, kinoa ve amarant
- Kuru baklagiller
- Sade kuruyemiş ve tohumlar
Doğal olarak glutensiz olması, ürünün işleme sırasında bulaşmadığını garanti etmez. Ambalajlı ürünlerde etiket kontrolü sürdürülmelidir.
Etikette hangi kelimelere bakılmalı?
Buğday, arpa, çavdar, malt, bulgur, irmik ve bunların türevlerini kontrol edin. “Buğday içerir” uyarısı önemli olsa da yalnızca buğdaya bakmak yeterli değildir; arpa ve çavdar da gluten kaynağıdır. Üretici reçeteleri değişebileceği için daha önce alınan ürünün etiketi de yeniden okunmalıdır.
Glutensiz alışveriş seçenekleri
Etiket ve kullanım bilgilerini karşılaştırarak glutensiz un, karışım, baharat ve atıştırmalıkları inceleyebilirsiniz. Ürünün kişisel beslenme planınıza uygunluğunu içerik ve alerjen beyanına göre değerlendirin.
Sık sorulan sorular
Pirinç ve mısır gluten içerir mi?
Doğal hâlleriyle gluten içermezler; ancak işlenmiş ürünlerde çapraz bulaş ve ek bileşenler kontrol edilmelidir.
Baharatlarda gluten olur mu?
Saf tek bileşenli baharat doğal olarak gluten içermez; karışımlarda taşıyıcı, kıvam verici veya bulaş riski bulunabilir.
“Buğdaysız” ürün glutensiz midir?
Her zaman değil. Arpa veya çavdar içeren bir ürün buğdaysız olduğu hâlde glutenli olabilir.