Hashimoto tiroiditi otoimmün bir tiroid hastalığıdır; ancak Hashimoto tanısı tek başına glutensiz beslenmenin zorunlu olduğu anlamına gelmez. En doğru yaklaşım, eşlik eden çölyak hastalığı veya başka bir doğrulanmış gluten ilişkili durum olup olmadığını değerlendirmektir.
Önemli: Çölyak testi yapılmadan önce gluteni kesmek kan testlerini ve gerekli görülürse biyopsi sonuçlarını etkileyebilir. Beslenmenizi değiştirmeden önce endokrinoloji veya gastroenteroloji uzmanına başvurun.
Hashimoto ile çölyak arasında ilişki var mı?
Hashimoto ve çölyak, bağışıklık sisteminin rol oynadığı iki farklı hastalıktır. Birlikte görülme olasılıkları genel topluma göre daha yüksek olduğundan NICE kılavuzu, otoimmün tiroid hastalığı bulunan kişilere çölyak için serolojik test önerilmesini belirtir. Bu, her Hashimoto hastasında çölyak olduğu anlamına gelmez; yalnızca taramanın neden önemli olduğunu açıklar.
Her Hashimoto hastası gluteni bırakmalı mı?
Hayır. Güncel kılavuzlar, çölyak veya başka doğrulanmış bir gluten ilişkili bozukluk bulunmayan tüm Hashimoto hastalarına rutin ve ömür boyu glutensiz diyet önermemektedir. Gereksiz kısıtlama; lif, vitamin ve mineral alımını azaltabilir, maliyeti artırabilir ve gerçek tanının gecikmesine yol açabilir.
Glutensiz beslenme ne zaman gerekir?
- Çölyak tanısı varsa: Ömür boyu sıkı glutensiz diyet temel tedavidir.
- Dermatitis herpetiformis varsa: Çölyakla ilişkili bu cilt bulgusunda glutensiz diyet gerekir.
- Çölyak dışı gluten/buğday duyarlılığı doğrulanmışsa: Uzman eşliğinde kişiye özel plan yapılabilir.
- Buğday alerjisi varsa: Kaçınma kapsamını alerji uzmanı belirler; bu durum çölyakla aynı değildir.
Çölyak açısından hangi belirtiler önemlidir?
Uzun süren ishal veya kabızlık, karın şişkinliği, açıklanamayan demir eksikliği, kilo kaybı, kemik sağlığı sorunları, yoğun yorgunluk, ağız yaraları ve kaşıntılı kabarcıklı döküntüler değerlendirme gerektirebilir. Bazı kişilerde belirti az olsa bile tarama gerekebilir.
Test süreci nasıl ilerler?
- Gluten tüketmeye devam ederken hekim değerlendirmesi yapılır.
- Genellikle çölyak serolojisi istenir; test seçimini hekim yapar.
- Sonuca göre gastroenteroloji değerlendirmesi ve gerektiğinde ileri inceleme planlanır.
- Tanı doğrulanırsa diyetisyen eşliğinde çapraz bulaş dahil sıkı glutensiz yaşam düzenlenir.
Hashimoto’da başka hangi beslenme noktaları önemlidir?
NIDDK, Hashimoto’da aşırı iyot alımının bazı kişilerde hipotiroidiyi kötüleştirebileceğini belirtir. İyot veya yosun takviyesi gibi ürünleri hekime danışmadan kullanmayın. Levotiroksin kullanıyorsanız ilacın yiyecekler ve takviyelerle zamanlamasını reçetenize göre sürdürün.
Glutensiz ürün seçimi
Çölyak veya doğrulanmış bir gereklilik varsa etiket, alerjen bildirimi ve çapraz bulaş bilgisi birlikte değerlendirilmelidir. Hekim veya diyetisyeninizin planına uygun seçenekler için glutensiz un, karışım ve baharat ürünlerini inceleyebilirsiniz. Hiçbir gıda ürünü Hashimoto’yu tedavi etmez.
Sık sorulan sorular
Gluteni bırakmak tiroid antikorlarını mutlaka düşürür mü?
Hayır. Her Hashimoto hastasında aynı sonucu gösterecek yeterli kanıt yoktur. Çölyak yoksa rutin glutensiz diyet kararı kişisel tıbbi değerlendirmeyle verilmelidir.
Glutensiz diyet tiroid ilacının yerini tutar mı?
Hayır. Reçete edilen tiroid ilacı hekim önerisi olmadan azaltılmamalı veya bırakılmamalıdır.
Testten önce gluteni bırakmışsam ne yapmalıyım?
Kendi başınıza yeniden yükleme yapmadan gastroenteroloji uzmanıyla görüşün. Uygun test planını hekim belirlemelidir.
Kaynaklar
- NICE – Coeliac disease: recognition, assessment and management
- NIDDK – Hashimoto’s Disease
- NIDDK – Diagnosis of Celiac Disease
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavi yerine geçmez.