Buğdaylı yiyeceklerden sonra şişkinlik, karın ağrısı, baş ağrısı veya yorgunluk yaşayan herkes çölyak değildir. Çölyak dışı gluten duyarlılığı (NCGS) veya çölyak dışı buğday duyarlılığı; çölyak hastalığı ve buğday alerjisi dışlandıktan sonra değerlendirilen ayrı bir tablodur.
Bu içerik tanı veya tedavi önerisi değildir. Belirtileriniz varsa, gluteni kendi kendinize kesmeden önce hekime başvurun; glutensiz beslenmeye erken başlamak çölyak testlerini etkileyebilir.
Çölyak dışı gluten duyarlılığı belirtileri nelerdir?
Bildirilen yakınmalar kişiden kişiye değişebilir:
- Karın şişkinliği, ağrı ve gaz
- İshal veya kabızlık
- Baş ağrısı ve “zihin sisi” hissi
- Yorgunluk
- Kas veya eklem yakınmaları
Bu belirtiler çölyak, IBS, laktoz intoleransı ve başka durumlarda da görülebildiği için yalnızca belirtilere bakılarak tanı konulamaz.
Çölyaktan farkı nedir?
Çölyakta gluten, ince bağırsakta hasara yol açan otoimmün bir yanıt oluşturur. NCGS’de çölyak için kullanılan antikor testleri ve bağırsak bulguları tipik olarak görülmez. Bu nedenle değerlendirme; çölyak ve buğday alerjisinin dışlanması, belirtilerin izlenmesi ve gerektiğinde uzman gözetiminde eliminasyon-yeniden deneme süreciyle yapılır.
Sorun her zaman gluten mi?
Hayır. Buğday; glutenin yanında fruktan adı verilen fermente olabilen karbonhidratları da içerir. Monash FODMAP araştırmaları, kendisini glutene duyarlı olarak tanımlayan bazı kişilerde belirtilerin gluten yerine fruktanlarla ilişkili olabileceğini göstermektedir. Bu yüzden “buğday yedim ve şiştim” gözlemi tek başına gluten duyarlılığı tanısı değildir.
Tanı öncesi gluteni bırakmak neden sakıncalı olabilir?
- Çölyak antikorları düşebilir ve kan testi yanlış negatif çıkabilir.
- Bağırsak biyopsisindeki bulgular silikleşebilir.
- Asıl tetikleyici fruktan veya başka bir bileşen ise gereksiz kısıtlama yapılabilir.
- Lif, demir ve B vitaminleri yönünden yetersiz bir beslenme planı oluşabilir.
Beslenme planı nasıl kurulmalı?
Tanı doğrulandıktan sonra uzman, kişiye göre gluten/buğday kısıtlamasının düzeyini ve yeniden deneme planını belirleyebilir. Sebze, meyve, bakliyat, yumurta, et, pirinç, mısır, karabuğday ve kinoa gibi doğal gıdalar dengeli planın temelini oluşturabilir. Paketli gıdalarda içerik ve alerjen beyanı her alışverişte kontrol edilmelidir.
Glutensiz mutfak için ürün seçimi
Beslenme planınıza uygun un ve karışımları Diyet Glutensiz ürün koleksiyonunda karşılaştırabilirsiniz. Bu ürünler hastalık tedavisi amacı taşımaz; glutensiz tarif hazırlamak isteyenlere gıda alternatifi sunar.
Sık sorulan sorular
NCGS kalıcı mıdır?
Belirtilerin seyri kişiden kişiye değişebilir. Kısıtlamanın süresi ve yeniden deneme kararı uzman değerlendirmesiyle verilmelidir.
Çölyak testim negatifse kesin NCGS miyim?
Hayır. Buğday alerjisi, IBS ve diğer olası nedenler de değerlendirilmelidir.
Glutensiz ürün otomatik olarak düşük FODMAP mıdır?
Hayır. Soğan, sarımsak, bal veya bazı tatlandırıcılar gibi yüksek FODMAP bileşenleri içerebilir.