Glutensiz Kabak Çekirdeği Unu: Kullanımı, Özellikleri ve Glutensiz Tariflerdeki Yeri

Glutensiz kabak çekirdeği unu, kabak çekirdeğinin öğütülmesiyle veya üretim yöntemine bağlı olarak kabak çekirdeğinin yağının bir bölümü ayrıldıktan sonra kalan kısmın ince şekilde öğütülmesiyle elde edilebilen özel bir tohum unudur.

Kabak çekirdeğinin kendine özgü aromasını ve doğal yeşilimsi rengini tariflere taşıyan bu un; glutensiz ekmek, kraker, kurabiye, krep, pancake, tuzlu kek, protein ağırlıklı un karışımları ve özel hamur reçetelerinde değerlendirilebilir.

Ancak kabak çekirdeği ununu pirinç unu veya buğday unu gibi yalnızca “başka bir un” olarak değerlendirmek doğru değildir.

Ürünün tam yağlı veya yağı azaltılmış olması; hamurun;

• su ihtiyacını,
• kıvamını,
• rengini,
• aromasını,
• yağ dengesini,
• protein yoğunluğunu

önemli ölçüde etkileyebilir.

Bilimsel çalışmalar da kabak çekirdeği unu eklendiğinde hamurun su absorpsiyonu ve reolojik özelliklerinin değişebildiğini göstermektedir.

Bu nedenle başarılı kullanımın anahtarı ürünün hangi yöntemle üretildiğini bilmek ve kullanım oranını hedef ürüne göre belirlemektir.

Kabak Çekirdeği Unu Nedir?

Kabak çekirdeği unu, kabak çekirdeğinin ince şekilde öğütülmesiyle elde edilen tohum bazlı bir gıda hammaddesidir.

Uluslararası kaynaklarda;

pumpkin seed flour,
pumpkin seed powder,
pumpkin seed meal,
defatted pumpkin seed flour,
pumpkin seed press cake flour

gibi farklı isimlerle karşılaşabilirsiniz.

Burada önemli bir ayrım vardır.

Bu isimlerin tamamı birebir aynı ürünü ifade etmek zorunda değildir.

Bir kabak çekirdeği unu bütün çekirdeğin öğütülmesiyle hazırlanabilirken başka bir ürün kabak çekirdeği yağı üretildikten sonra kalan pres materyalinden hazırlanabilir.

Bu üretim farkı ürünün teknolojik ve besinsel özelliklerini değiştirebilir.

Bütün Öğütülmüş Kabak Çekirdeği Unu Nedir?

Kabak çekirdeği doğrudan öğütülüp elendiğinde çekirdeğin doğal yağı önemli ölçüde üründe kalır.

Bu tip ürünlerde kabak çekirdeğinin;

yağı,

proteini,

lifi

ve diğer doğal bileşenleri birlikte bulunur.

Piyasada “çiğ kabak çekirdeği unu”, “öğütülmüş kabak çekirdeği” veya “kabak çekirdeği tozu” olarak satılan bazı ürünler bu yöntemle üretilmektedir. Örneğin Gurme Aktar’daki ürün doğrudan bütün kabak çekirdeklerinin öğütülüp elenmesiyle hazırlandığını açıkça belirtmektedir.

Yağı Alınmış Kabak Çekirdeği Unu Nedir?

İkinci üretim yönteminde kabak çekirdeğinin yağının bir bölümü önce presleme yoluyla ayrılır.

Yağ üretiminden sonra geriye kalan katı materyal öğütülerek un haline getirilebilir.

Bu ürün;

defatted pumpkin seed flour,
pumpkin seed press cake flour

gibi isimlerle de tanımlanabilir.

Yağın bir bölümünün uzaklaştırılması nedeniyle toplam ürün içerisindeki protein ve lif gibi diğer kuru madde bileşenlerinin oransal miktarı bütün öğütülmüş çekirdeğe kıyasla daha yüksek olabilir.

Tazemiz’in satıştaki ürünü de üretim şeklini “kabak çekirdeğinin yağını aldıktan sonra öğütme” olarak açıklamaktadır.

Dolayısıyla bütün öğütülmüş kabak çekirdeği unu ile yağı alınmış kabak çekirdeği unu birebir aynı ürün değildir.

Kabak Çekirdeği Unu ile Kabak Çekirdeği Tozu Aynı mı?

Üretim şekline bağlıdır.

Eğer bütün kabak çekirdekleri öğütülmüşse “kabak çekirdeği unu” ve “kabak çekirdeği tozu” isimleri aynı veya çok benzer ürünler için kullanılabilir.

Fakat yağ üretiminden sonra kalan kabak çekirdeği pres materyalinin öğütülmesiyle hazırlanmış bir unun bileşimi farklıdır.

Bu nedenle yalnızca ürünün adına bakmak yerine içindekiler, üretim şekli ve besin değerleri tablosunu incelemek gerekir.

Kabak Çekirdeği Unu ile Kabak Çekirdeği Protein Tozu Aynı mı?

Her zaman değil.

Bu iki kavram piyasada sıklıkla birbirine karıştırılmaktadır.

Kabak çekirdeği unu bütün çekirdeğin veya pres sonrası kalan materyalin öğütülmesiyle hazırlanabilir.

“Kabak çekirdeği protein tozu” ifadesi ise genellikle proteinin daha yoğun olduğu bir ürünü ifade eder ve uygulanan proses kabak çekirdeği unundan farklı olabilir.

Bu nedenle;

“pumpkin seed flour = pumpkin protein powder”

şeklinde otomatik bir eşitlik kurulmamalıdır.

Özellikle reçetede ürünün yağ, protein ve lif oranları önemliyse ambalajdaki gerçek beslenme değerleri esas alınmalıdır.

Kabak Çekirdeği Unu Gluten İçerir mi?

Kabak çekirdeği bir tahıl değildir ve doğal yapısında buğday, arpa ve çavdardaki karakteristik gluten proteinlerini içermez.

Ancak çölyak açısından yalnızca hammaddenin doğal olarak gluten içermemesi yeterli değildir.

Ürünün;

öğütme,

eleme,

depolama,

taşıma

ve paketleme

aşamalarında gluten içeren hammaddelerle çapraz temas kontrol edilmelidir.

Bu nedenle çölyak ve yoğun gluten hassasiyetinde glutensiz koşullarda üretilmiş ve uygun şekilde etiketlenmiş kabak çekirdeği unu tercih edilmelidir.

Glutensiz Kabak Çekirdeği Unu Nerelerde Kullanılır?

Kabak çekirdeği unu özellikle;

• glutensiz ekmek,
• kraker,
• grissini,
• tuzlu kurabiye,
• krep,
• pancake,
• muffin,
• tuzlu kek,
• özel un karışımları,
• protein ağırlıklı tarifler

içerisinde kullanılabilir.

Üretici talimatı doğrudan tüketimine uygunsa yoğurt, smoothie veya benzeri karışımlarda da değerlendirilebilir.

Ancak her tarifte aynı kullanım oranının uygun olması beklenmemelidir.

Glutensiz Ekmekte Kabak Çekirdeği Unu Kullanılır mı?

Evet.

Kabak çekirdeği unu glutensiz ekmek formülasyonlarında oldukça ilginç bir hammaddedir.

2025 yılında yayımlanan bir çalışma doğrudan soğuk presleme yan ürünü olan kabak çekirdeği ununun glutensiz ekmek premikslerindeki reolojik davranışını incelemiştir.

Ancak kabak çekirdeği unu gluten oluşturmaz.

Dolayısıyla glutensiz ekmekte;

pirinç unu,

karabuğday unu,

sorgum unu,

mısır unu

gibi ana unlarla birlikte kullanılabilir.

Hamurun gaz tutması ve bütünlüğünün desteklenmesi amacıyla reçeteye göre;

psyllium,
xanthan gum veya
HPMC

gibi yapı destekleyiciler ayrıca değerlendirilmelidir.

Kabak çekirdeği ununu bu bağlayıcıların birebir alternatifi olarak görmek doğru değildir.

[Glutensiz Un Çeşitlerini İnceleyin →]

Kabak Çekirdeği Unu Ne Kadar Kullanılmalı?

Bütün ürünler ve tarifler için geçerli tek bir oran yoktur.

Kullanım miktarı;

• ürünün tam yağlı veya yağı alınmış olmasına,
• protein ve lif oranına,
• öğütme inceliğine,
• hedeflenen tada,
• hamurun sıvı miktarına,
• hazırlanan ürün çeşidine

göre değişir.

Örneğin 2026 tarihli bir araştırmada yağı alınmış kabuksuz kabak çekirdeği unu, buğday bazlı ekmekte %2,5–10 arasında denenmiştir.

Kabak çekirdeği unu oranı yükseldikçe hamurun su absorpsiyonu ve tekstürel özelliklerinde değişiklikler görülmüş; incelenen formülasyonlarda duyusal açıdan %5 kullanım seviyesi en dengeli sonuç olarak raporlanmıştır.

Ancak bu glutensiz ekmek için hazır reçete anlamına gelmez.

Kullanılan ürün yağı alınmış özel bir kabak çekirdeği unudur ve çalışma buğday bazlı bir sistemde gerçekleştirilmiştir.

Bu nedenle ev tipi veya endüstriyel glutensiz reçetelerde en doğru yöntem:

düşük orandan başla → hamuru kontrol et → sıvıyı ayarla → aroma ve tekstürü değerlendir → oranı kademeli artır

yaklaşımıdır.

Kabak Çekirdeği Unu Hamurun Su İhtiyacını Değiştirir mi?

Evet, değiştirebilir.

Özellikle yağı azaltılmış ve lif/protein oranı yükselmiş kabak çekirdeği unlarının suyla etkileşimi klasik pirinç unu veya nişastalardan farklıdır.

Yağı alınmış kabak çekirdeği unu üzerine yapılan ekmek araştırmasında kullanım oranının yükselmesiyle su absorpsiyonunun arttığı bildirilmiştir.

Bu nedenle mevcut bir ekmek reçetesine kabak çekirdeği unu ilave ederken yalnızca unu değiştirip suyu sabit bırakmak her zaman doğru sonuç vermeyebilir.

Hamurun;

sertliği,

akışkanlığı,

şekillenmesi,

kabarması

ve pişirme sonrası kırıntı yapısı

birlikte değerlendirilmelidir.

Kabak Çekirdeği Unu Normal Un Yerine Kullanılır mı?

Bazı tariflerde kısmi ikame yapılabilir fakat bütün tariflerde buğday veya pirinç ununun 1:1 alternatifi değildir.

Örneğin;

500 g buğday unu → 500 g kabak çekirdeği unu

şeklinde otomatik dönüşüm yapılması klasik ekmek yapısını sağlamayabilir.

Bunun birkaç nedeni vardır:

Kabak çekirdeği unu gluten oluşturmaz.

Protein yapısı farklıdır.

Yağ ve lif oranı ürün tipine göre çok farklı olabilir.

Rengi ve aroması kuvvetlidir.

Su kaldırma davranışı farklıdır.

Daha doğru yaklaşım:

ana glutensiz un sistemi + kontrollü miktarda kabak çekirdeği unu

şeklindedir.

Kabak Çekirdeği Ununun Rengi Neden Yeşildir?

Kabak çekirdeği içinin doğal pigmentleri nedeniyle öğütülmüş ürün yeşil veya yeşilimsi tonlar gösterebilir.

Kullanılan çekirdek çeşidi, kabuğun ürüne dahil olup olmaması ve üretim şekli renk yoğunluğunu değiştirebilir.

Bu özellik özellikle açık renkli ekmek, kek veya kurabiyelerde son ürün rengini belirgin biçimde etkileyebilir.

Dolayısıyla kabak çekirdeği unu yalnızca tarifin besin bileşimini değil görsel karakterini de değiştiren bir hammaddedir.

Kabak Çekirdeği Ununun Tadı Nasıldır?

Kendine özgü;

tohumsu,
kuruyemişimsi,
hafif kavruk/bitkisel

bir karakter gösterebilir.

Tat yoğunluğu kullanılan çekirdeğe ve üretim prosesine bağlıdır.

Ürünün kabuk kısmının bir bölümünün öğütülmesi veya yağın ayrılması da duyusal profili etkileyebilir. Tazemiz kendi ürün açıklamasında kabuğun bir bölümünün öğütülmesinin tadı etkileyebildiğini belirtmektedir.

Bu nedenle nötr bir beyaz ekmek veya vanilyalı kek formülünde yüksek miktarda kullanım ürünü belirgin biçimde değiştirebilir.

Kabak Çekirdeği Unu ile Kraker Yapılır mı?

Evet.

Kabak çekirdeği unu kraker için özellikle uygun uygulamalardan biridir.

Araştırmalarda nohut unu ile kabak çekirdeği pres keki ununun birlikte kullanıldığı glutensiz krakerler geliştirilmiştir. Bu çalışmalar kabak çekirdeği pres keki ununun glutensiz kraker formülasyonlarında teknolojik olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Ev tipi tariflerde;

pirinç unu,

nohut unu,

karabuğday unu,

mısır unu

ile kombine edilebilir.

Aroma açısından;

susam,

çörek otu,

kimyon,

kekik,

sarımsak

gibi bileşenlerle uyumludur.

Kabak Çekirdeği Unu ile Kurabiye Yapılır mı?

Evet.

Özellikle;

tuzlu kurabiye,

peynirli kurabiye,

tohumlu kurabiye,

düşük nişastalı özel kurabiyeler

içerisinde değerlendirilebilir.

2025 yılında yayımlanan bisküvi çalışmasında kabak çekirdeği ununun optimize edilmiş %10 seviyesinde ürünün fonksiyonel/besinsel özelliklerini geliştirdiği ve duyusal kaliteyi koruyabildiği bildirilmiştir.

Bu oranı bütün kurabiyelere standart reçete olarak uygulamak yerine ürün özelinde deneme yapılmalıdır.

Kabak Çekirdeği Unu ile Krep ve Pancake Yapılır mı?

Evet.

Kabak çekirdeği unu özellikle;

yumurta,

yoğurt,

peynir,

zeytinyağı

ve tuzlu baharatlarla hazırlanan krep reçetelerinde kullanılabilir.

Rengi nedeniyle klasik açık renkli pancake yerine daha koyu/yeşilimsi bir ürün oluşturabilir.

Daha nötr bir tat isteniyorsa pirinç unu gibi hafif aromalı bir glutensiz unla karıştırılabilir.

Kabak Çekirdeği Unu Keklerde Kullanılır mı?

Kullanılabilir.

Ancak rengi ve tohumsu aroması nedeniyle klasik vanilyalı beyaz kekten çok;

kakaolu kek,

kuruyemişli kek,

baharatlı muffin,

tuzlu muffin

gibi reçetelerde daha kolay dengelenebilir.

Ana unun tamamını değiştirmek yerine diğer glutensiz unlarla birlikte kullanmak çoğu reçetede daha kontrollü sonuç sağlar.

Kabak Çekirdeği Unu Glutensiz Hamuru Bağlar mı?

Protein ve lif içeriği nedeniyle hamurun yapısını ve suyla etkileşimini değiştirebilir.

Ancak kabak çekirdeği unu bir xanthan gum, psyllium veya HPMC değildir.

Bu nedenle glutensiz ekmek veya elastik hamur geliştirilirken temel yapısal bağlayıcı yerine otomatik olarak kullanılmamalıdır.

[Glutensiz Xanthan Gum (Ksantan Sakızı) ürününü inceleyin →]

[Psyllium / Karnıyarık Otu Tozu ürününü inceleyin →]

Kabak Çekirdeği Unu ile Kabak Çekirdeği İçi Arasındaki Fark Nedir?

Hammadde aynı aileden gelse de kullanım şekilleri farklıdır.

Kabak Çekirdeği İçi

Tane şeklindedir.

Ekmek ve kraker üzerinde dekoratif kullanılabilir.

Salata ve granolaya eklenebilir.

Çıtır tekstür oluşturabilir.

Kabak Çekirdeği Unu

İnce öğütülmüştür.

Hamurun tamamına dağılır.

Su ve hamur davranışını daha fazla etkiler.

Rengi ürünün tamamına yayılır.

Kuru un karışımlarına homojen şekilde dahil edilebilir.

Bu nedenle iki ürün birbirinin birebir alternatifi değildir.

[Glutensiz Kabak Çekirdeği İçini İnceleyin →]

Kabak Çekirdeği Ununun Protein Oranı Kaçtır?

Bu soruya bütün ürünler için tek bir rakam vermek teknik olarak doğru değildir.

Çünkü tam öğütülmüş kabak çekirdeği unu ile yağı alınmış kabak çekirdeği pres unu aynı protein oranına sahip olmaz.

Yağın ayrılması protein ve diğer kuru maddelerin toplam ürün içerisindeki oranını yükseltebilir.

Bu yüzden internette görülen;

“%30 protein”,
“%46 protein”,
“%60 protein”

gibi farklı değerler mutlaka ürünün gerçek analiz veya beslenme tablosuyla doğrulanmalıdır.

Ürün sayfasında kullanacağımız kesin protein değerini ambalajdaki gerçek analiz sonucuna göre yazmak en doğru yöntemdir.

Kabak Çekirdeği Ununun Glisemik İndeksi Kaçtır?

Kabak çekirdeği unu için bütün ürünlere uygulanabilecek güvenilir ve standartlaştırılmış tek bir klinik glisemik indeks değeri bulunmadığından “GI = 10” veya “GI = 25” gibi kesin bir rakam kullanmak doğru değildir.

Çünkü;

tam yağlı ürün,

yağı alınmış ürün,

partikül büyüklüğü,

tarifin diğer bileşenleri,

pişirme yöntemi

glisemik yanıtı değiştirebilir.

Kabak çekirdeği pres keki unu içeren belirli bir glutensiz kraker formülasyonunda orta düzey tahmini glisemik indeks bildirilmiştir; fakat bu değer doğrudan saf kabak çekirdeği ununun glisemik indeksi değildir.

Bu nedenle ürün sayfasında spesifik analiz olmadan kesin GI değeri kullanmamak daha güvenlidir.

Kabak Çekirdeği Unu Keto Tariflerde Kullanılır mı?

Bu değerlendirme ürünün gerçek karbonhidrat, lif, yağ ve protein değerlerine göre yapılmalıdır.

Tam yağlı kabak çekirdeği unu ile yağı alınmış kabak çekirdeği unu aynı makro besin değerlerine sahip olmayabilir.

Bu yüzden yalnızca ürün adına bakarak “ketojeniktir” iddiasında bulunmak yerine ürünün beslenme tablosundaki net karbonhidrat miktarı değerlendirilmelidir.

Kabak Çekirdeği Unu Yoğurda Eklenir mi?

Ürün doğrudan tüketim için uygun olarak üretilmişse üretici kullanım talimatına göre yoğurt, kefir veya smoothie içerisinde kullanılabilir.

Ancak tüm kabak çekirdeği unlarının prosesleri aynı olmadığından pişirilmeden tüketim için ürün ambalajındaki üretici talimatı esas alınmalıdır.

Kabak Çekirdeği Unu Satın Alırken Nelere Dikkat Edilmeli?

Üretim Yöntemini Kontrol Edin

Bütün çekirdek mi öğütülmüş?

Yoksa yağ alındıktan sonra mı öğütülmüş?

Bu iki ürünün performansı farklı olabilir.

İçindekileri Kontrol Edin

Ürünün yalnızca kabak çekirdeğinden mi üretildiğini yoksa başka un, taşıyıcı veya katkı içerip içermediğini inceleyin.

Besin Değerlerine Bakın

Özellikle protein, yağ, lif ve karbonhidrat değerlerini ürünün gerçek etiketinden değerlendirin.

Glutensiz Ürün Beyanını Kontrol Edin

Çölyak amaçlı kullanımda çapraz bulaşma kontrolü önemlidir.

Öğütme İnceliğini Değerlendirin

İnce öğütülmüş ürünler un karışımlarında daha homojen dağılabilir.

Kabak Çekirdeği Unu Nasıl Saklanır?

Serin, kuru ve doğrudan güneş ışığından uzak bir yerde saklanmalıdır.

Ambalaj açıldıktan sonra ağzının sıkıca kapatılması önemlidir.

Özellikle tam yağlı kabak çekirdeği unlarında yağ içeriği nedeniyle;

ısı,

ışık

ve oksijenle uzun süreli temas

ürünün aroma kalitesini etkileyebilir.

Ürün ambalajında özel muhafaza talimatı bulunuyorsa öncelikle bu talimat uygulanmalıdır.

Glutensiz Ürün Geliştirmede Kabak Çekirdeği Ununun Doğru Yeri

Glutensiz tariflerde bütün unlar aynı işi yapmaz.

Pirinç unu nötr bir ana yapı oluşturabilir.

Karabuğday unu daha karakteristik bir aroma sağlar.

Bakliyat unları reçeteye farklı protein ve hamur özellikleri kazandırabilir.

Psyllium ve xanthan gum yapısal bütünlüğü destekleyebilir.

Kabak çekirdeği unu ise protein/lif bileşimi, kendine özgü rengi, tohumsu aroması ve hamurla etkileşimi nedeniyle reçeteye bambaşka bir karakter kazandırır.

Özellikle yağın ayrılmış olup olmadığı ürün performansını önemli ölçüde değiştirebilir.

Bu nedenle başarılı reçete geliştirmenin yolu mümkün olan en yüksek miktarı kullanmak değil;

doğru kabak çekirdeği unu çeşidini seçmek + doğru kullanım oranını belirlemek + su ve bağlayıcı sistemini yeniden dengelemek

olmalıdır.

Glutensiz ekmekten krakere, kurabiyeden krebe kadar farklı tariflerde kullanmak için Glutensiz Kabak Çekirdeği Ununu keşfedin.

[Glutensiz Kabak Çekirdeği Ununu Sepete Ekle →]

Sıkça Sorulan Sorular

Kabak çekirdeği unu nedir?

Kabak çekirdeğinin öğütülmesiyle veya üretim şekline göre kabak çekirdeği yağı ayrıldıktan sonra kalan materyalin öğütülmesiyle elde edilen tohum unudur.

Kabak çekirdeği unu glutensiz midir?

Kabak çekirdeği doğal olarak gluten içermez. Çölyak amaçlı kullanımda üretim ve paketleme sırasında çapraz bulaşma kontrolü ayrıca değerlendirilmelidir.

Kabak çekirdeği unu ile kabak çekirdeği tozu aynı mı?

Bütün çekirdeğin öğütüldüğü ürünlerde benzer anlamda kullanılabilir. Ancak yağı alınmış kabak çekirdeği unu farklı bileşime sahip olabilir.

Kabak çekirdeği unu ile protein tozu aynı mı?

Her zaman değildir. Protein tozu daha konsantre bir ürün olabilir ve uygulanan üretim prosesi farklılık gösterebilir.

Yağı alınmış kabak çekirdeği unu nedir?

Kabak çekirdeği yağının bir bölümü presleme yoluyla ayrıldıktan sonra kalan katı materyalin öğütülmesiyle elde edilen un çeşididir.

Kabak çekirdeği unu ekmekte kullanılır mı?

Evet. Diğer glutensiz unlar ve uygun yapı destekleyicilerle birlikte kullanılabilir. Kabak çekirdeği ununun glutensiz ekmek premikslerindeki reolojik davranışı bilimsel olarak da araştırılmıştır.

Kabak çekirdeği unu normal un yerine kullanılır mı?

Kısmen kullanılabilir ancak bütün tariflerde ana unun birebir alternatifi değildir. Hamurun su ve bağlayıcı dengesi yeniden ayarlanmalıdır.

Kabak çekirdeği unu ne kadar kullanılmalı?

Sabit bir oran yoktur. Üretim şekli ve tarife göre düşük seviyeden başlanarak kıvam, su ihtiyacı, renk ve aroma gözlenmelidir.

Kabak çekirdeği unu ile kraker yapılır mı?

Evet. Kabak çekirdeği pres keki unu içeren glutensiz kraker formülasyonları bilimsel çalışmalarda da geliştirilmiştir.

Kabak çekirdeği unu hamuru bağlar mı?

Hamur özelliklerini etkileyebilir ancak xanthan gum, psyllium veya HPMC’nin birebir alternatifi değildir.

Kabak çekirdeği ununun glisemik indeksi kaçtır?

Saf kabak çekirdeği unu için bütün ürünlere uygulanabilecek doğrulanmış tek bir klinik GI değeri bulunmadığından ürün özelinde analiz olmadan kesin rakam verilmemelidir.

Kabak çekirdeği ununun protein oranı kaçtır?

Tam yağlı ve yağı alınmış ürünlerin protein oranı farklı olabileceğinden kesin değer için ürün ambalajındaki beslenme tablosu veya analiz sonucu esas alınmalıdır.

Kabak çekirdeği unu nasıl saklanır?

Serin, kuru, güneş ışığından uzak ortamda ve ambalajı sıkıca kapalı şekilde muhafaza edilmelidir.